vrijdag, juni 05, 2015

Studiereis Denemarken: ARoS, Design Academy en slot



Woensdagochtend waren we in ARoS het museum voor moderne kunst. Zonder meer een fijn museum in een bijzonder gebouw met een hele mooie collectie. Top of the bill is de 'regenboog' van de IJslander Olafur Eliasson: een enorme ring bovenop het dak van het museum waar je doorheen kunt lopen met een duizeligmakend uitzicht op de stad in alle kleuren van de regenboog. Daarna ging de reis naar de bibliotheek van Kolding waar ik eerder over schreef. Leuk om te vermelden dat er een vroeg werk van dezelfde Eliasson in de binnenplaats van Bibliotheek Kolding hangt.
Dat ding moet nu miljoenen waard zijn en de deur naar de binnenplaats zat dan ook stijf op slot. 
Donderdag stond de dag in het teken van de Design Academy en 'design thinking'. We waren aanwezig bij de presentatie van 2e jaars studenten die de waarden van de bibliotheek als uitgangspunt hadden genomen voor bijzonder creatieve uitwerkingen. Wat betreft die waarden: dat gaat over zaken als: de bibliotheek als plaats voor ontmoeting, kennis, kennisdeling, stilte, ontspanning, bezinning, verrassing, inspiratie, lering, etc. Met nadruk op het woordje 'plaats' waar ik even teruggrijp op het motto van bibliotheek Aarhus: 'places for people', de bibliotheek als bijzonder stukje openbare ruimte. De studenten hadden stuk voor stuk een bekend uitgangspunt genomen en vervolgens hun uiterste best gedaan om een specifieke bibliotheekwaarde in een andere context terug te laten keren. Zo werd bijvoorbeeld het begrip 'stilte' gekoppeld aan de beleving van een bos om die vervolgens weer in een bibliotheekgebouw terug te brengen. Of de bibliotheek als kennisplaats te koppelen aan verdwijnend vakmanschap en dat te verwerken in een mobiele unit waar jong en oud van elkaar kan leren, etc. ,etc. 

De studenten hadden slechts 6 weken voorbereidingstijd gehad en ik vond hun vermogen om een probleemstelling te verpakken in een coherent concept en vervolgens het verhaal in een inleidende geanimeerde film te verwerken, daarover te kunnen vertellen én daarover in de Engelse taal in discussie te gaan bewonderenswaardig.
Deze presentaties waren inspirerend en gewoonweg ontroerend en eigenlijk toch wel het hoogtepunt van de studiereis. Alle ervaringen van deze week bevestigden mij nog eens dat er veel toekomst zit in de bibliotheek zolang bibliotheken maar hun best doen om de voorgebakken ideeën en antwoorden los te laten. Het wordt vooral de kunst om samen met het publiek in de eerste plaats maar ook met gemeentelijke opdrachtgever en samenwerkende partners de nieuwe publieke ruimte van de bibliotheek in te gaan vullen.


Het proces van vernieuwing van de bibliotheek kan niet door de bibliotheek alleen worden gedaan. Daar is andere deskundigheid voor nodig en deze jonge Deense studenten bewezen voor mij overtuigend dat er een nieuwe generatie aankomt die hier uitstekend over kan meedenken.
Rest de vraag over het hoe en wat van de gewenste vernieuwing.
In een slotpresentatie liet Ulrik Jungersen (Hoofd Design bij Gemeente Kolding) zien hoe je complexe veranderprocessen succesvol kunt doen als je de principes van Design Thinking toepast. Design Thinking is een manier van projectmanagement waarop je alle mogelijke betrokkenen bij een specifiek probleem gestructureerd mee laat denken in het genereren van oplossingen. Kortom voor mij de opgave om me daar eens grondig in te gaan verdiepen.

Deze voortreffelijk georganiseerde reis is helaas weer ten einde. We moeten nu flink aan de bak, dat is wel duidelijk.




Foto's: Jan Klerk

donderdag, juni 04, 2015

Studiereis Denemarken: Kolding, Bibliotheek en Kvarterhuset

90 km ten zuiden van Aarhus ligt Kolding, een stadje van 90.000 inwoners aan de Koldingfjord. Daar bezochten we woensdag de bibliotheek. Van buiten wat onopvallend gevestigd onder een hotel aan het plein bij het treinstation. Van binnen een schitterend gebouw met rondom mooie uitzichten en prachtige daklichten. Voor mij een bibliotheek om van te dromen. Het management van de bibliotheek is echter ontevreden met de inrichting: te stijf, te saai, te weinig inspirerend. En daar zit wel wat in het is er eigenlijk ook te rustig als je het afzet tegen het veel kleinere Herning waar we eerder deze week waren.
De bibliotheek van Kolding is nu 10 jaar oud.
De strakke inrichting is sterk bepaald door de architect en de vele vrije ruimtes zijn wat slordig en ongeïnspireerd vormgegeven door de bibliothecarissen van Kolding. Je zou kunnen bedenken dat de oplossing voor het probleem in handen ligt van de nabij gelegen Design Academy. Maar tot op heden is er nauwelijks contact geweest tussen bibliotheek en academie. Dat wordt vandaag (donderdag) anders als we straks een gezamenlijke workshop gaan doen. Spannend!
Gisterenavond waren we in Kvarterhuset, een wijkcentrum verderop in Kolding. Het wijkcentrum is tien jaar geleden opgericht om een aantal problemen in de wijk aan te pakken waarvan de grote werkeloosheid eruit sprong. Er is een projectleider aangesteld die bijzonder voortvarend mét de bewoners een programma heeft gemaakt dat de mensen moet activeren tot meer participatie en meer gevoel van eigenwaarde geeft. En Kvarterhuset is bijzonder succesvol gebleken. Er zijn inmiddels veel minder problemen, de samenstelling van de wijk is ook veranderd en er wordt door jong en oud massaal deelgenomen aan de vele (gratis) programma's die het centrum organiseert. Klein voorbeeld. Aan de computerlessen wordt door ongeveer 160 mensen uit de wijk deelgenomen. Alles, waaronder ook een succesvol huis-aan-huis blad, wordt georganiseerd door vrijwilligers, de enige betaalde kracht is de projectleider die in dienst van de gemeente werkt: een bijzondere man die bijzonder veel voor elkaar krijgt.

woensdag, juni 03, 2015

Studiereis Denemarken: Godsbanen in Aarhus

Nee 'Godsbanen' betekent niet 'De Weg van God'. In het Deens staat 'gods' gelijk aan 'goederen'. Dus het zal wel 'goederenlijn' zijn. Godsbanen is een culturele hotspot in het oude gelijknamige treinstation in Aarhus. Het zijn twee halve buisvormige hallen verbonden door een hippe betonklomp met theaterzalen en een restaurant.


In de ene oude hal zijn met eenvoudige materialen talloze ruimtes gecreëerd die je kunt huren voor veel of weinig afhankelijk van je financiële situatie. De ruimtes worden gebruikt door kunstenaars, musici etc. Verder is er een grafische werkplaats waar Aarhuzenaren van gebruik mogen maken om zelf drukwerk te ontwerpen en ook te drukken. De apparaten staan ter beschikking en er je kunt er assistentie bij krijgen. Ook is er een ruimte waar je 3D prints kunt maken.
Het restaurant is een lopend buffet van het type wat je in Nederland ook bij Seats2meet aantreft. Er zijn veel jongeren aanwezig. Veel jongens met indrukwekkende baarden ook. Godsbanen wordt gebruikt voor de meest uiteenlopende creatieve activiteiten en biedt ook uitstekende vergaderfaciliteiten.




Buiten het complex is een vrije ruimte die door jongeren wordt benut voor hun eigen creatieve bedenksels. Hutten, zeekcontainers, gestapelde keten etc. waarin oefenruimtes voor popmuziek en allerhande andere creatieve activiteiten. Leuk zoveel vrije ruimte kennen we in Nederland niet.





In Denemarken is ruimte aanmerkelijk minder schaars dan in Nederland. Op het dak van het complex is een schitterende helling die ook wordt benut voor activiteiten of gewoon als publieke tribune.

Vandaag weer een vol programma. Eerst naar 'Aros': het prestigieuze museum voor moderne kunst. Daarna door naar de bibliotheek in Kolding.

Studiereis Denemarken: Dokk1 in Aarhus

Dinsdag stonden twee projecten in Aarhus op het programma. En het zal de hele dag regenen. Eerst de nieuwe bibliotheek. Aan de haven van Aarhus verschijnt één van de meest prestigieuze bibliotheken van Europa: 'Dokk1' oftewel 'Dokken' in het Nederlands vertaald: Dok. Feitelijk Dok2 want in Nederland, om precies te zijn in Delft, staat DOK, ooit ook een van de meest prestigieuze bibliotheken van Europa. Eigenlijk is Dok1 geen bibliotheek meer maar een 'urban mediaspace'. Tijden veranderen. Dokk1 had al lang klaar moeten zijn maar is dat helaas nog niet. De timer is nu gezet op 20 juni a.s. en als je er rond loopt kan dat eigenlijk niet. Er is nog zoveel niet klaar! Maar van paniek is helemaal niets te merken. Eerst maar eens wat cijfers: het project heeft 300 miljoen euro's gekost waarvan zo'n 100 miljoen voor de bibliotheek. Dat is niet alleen voor het bibliotheekgebouw maar voor de gehele herinrichting van het havengebied aldaar.
Ook in Aarhus moest een nieuwe zeekering komen vooruitlopend op de snelle stijging van de zeespiegel. De zeekering is 1,5 meter verhoogd en er is een slim pompsysteem bedacht om het water van het riviertje de Aar, dat ter plekke in de zee uitmondt, bij hoog water over de kering heen te pompen. Verder is het havengebied een stuk aantrekkelijker gemaakt zodat het interessanter voor bezoekers wordt.
Voor de genoemde 100 miljoen voor de bibliotheek is een gebouw van 27.000 m2 neergezet waarvan 17.000 m2 specifiek voor de bibliotheek. De resterende 10.000 m2 wordt gebruikt voor conferentiefaciliteiten, verhuur van ruimte etc. en er komen ook een aantal permanente inwonende partners in het gebouw.
Speciale vermelding voor de parkeerbak onder het gebouw. Daar is een volautomatisch gerobotiseerde auto-opslag gerealiseerd met 1000 (!) plaatsen. Je rijdt je auto in een soort van kamertje, verlaat de auto, drukt op de knop en je auto verdwijnt onder de grond en wordt ergens op een 'plank' opgeslagen. Er komen geen mensen aan te pas. Opslagtijd 300 seconden!
De 17.000 meter bibliotheek is verdeeld over twee etages. Het oorspronkelijke raadsvoorstel (uit 2003) voor de nieuwe bibliotheek is destijds unaniem aangenomen. Geen enkele tegenstem dus. Er is een uitgebreid participatietraject voorafgegaan aan de nieuwe bibliotheek waarin de diverse geledingen van de bevolking hun wensen hebben kunnen inbrengen. De bibliotheek is nadrukkelijk een openbare ruimte voor alle inwoners van Aarhus. Het motto is 'spaces voor people' in tegenstelling tot de oude bibliotheek waar het meer om 'spaces for books' ging. Desalniettemin gaat er nog steeds een collectie van ongeveer 850.000 media ondergebracht worden in het gebouw.
Eenmaal binnen in het gebouw wordt je geconfronteerd met een adembenemend 360 uitzicht over het havengebied.
Het gebouw heeft rondom glazen wanden en de ruimtes zelf worden onderbroken door enorme vides met daklichten. De ruimtes zijn intimiderend groot. Het gebouw is nog maar voor een fractie ingericht. Kasten zijn nog in plastic gewikkeld. Overal zijn interieurbouwers bezig met afwerking. Er wordt gelijktijdig stof gemaakt en stof opgeruimd. Er daalt namelijk stof neer met een intensiteit van 1,8 cm per uur! In de nieuwe bibliotheek staat de persoonlijke ontwikkeling van de burger centraal. En die persoonlijke ontwikkeling zal op alle mogelijke en innovatieve manieren worden aangesproken. Daar is ook de vele ruimte voor bedoeld waar creatief en voortdurend veranderend geprogrammeerd zal gaan worden. Aarhus zal in 2017 de culturele hoofdstad van Europa zijn en daar wordt al uitgebreid op vooruitgelopen. De organisatie heeft een eigen vleugel in de bibliotheek aangewezen gekregen. Het lijkt me een spannend project, alleen al om al die waanzinnige ruimte te gaan programmeren. Conclusie, heel fraai, indrukwekkend en inspirerend maar ik kom het graag nog eens zien als de bibliotheek draait.

foto's: Jan Klerk


maandag, juni 01, 2015

Studiereis Denemarken: Bibliotheek Herning

Deze week ben ik in Denemarken voor een studiereisje langs een aantal innovatieve bibliotheken en andere culturele innovaties. De eerste bestemming is Herning, een gemeente in Jutland die bestaat uit een stadje van 45.000 inwoners en een omliggend plattelandsgebied met nog zo'n 45.000 inwoners. bibliotheek is 6900 m2 groot en is sinds 2014 gevestigd in een pand van een voormalige supermarkt midden in het centrale winkelgebied van Herning.
De bibliotheek is vorig jaar geopend na een supersnelle doorlooptijd van ongeveer anderhalf jaar voorbereiding. De bouwkosten waren ongeveer 11 miljoen. Vergeleken met moderne Nederlandse bibliotheken zijn er veel overeenkomsten maar natuurlijk ook veel verschillen. De gemeente Herning had haast met de verhuizing van de bibliotheek omdat de stad te maken had met krimpende bevolking en daardoor ook veel leegstand van winkelpanden.

Verder is er de trend dat door het toenemend winkelen via internet er minder behoefte is aan fysieke winkels die daardoor verhuizen naar centrale shoppingmalls in de regio. De nieuwe bibliotheek moet meer mensen naar het centrum trekken om zo de leegloop tegen te gaan. En die nieuwe bibliotheek van Herning blijkt dus een enorm succesverhaal te zijn! Er komt een nog steeds groeiend aantal bezoekers naar de bibliotheek en er is steeds minder leegstand in de omliggende winkelstraten waardoor het centrum weer opbloeit. Sinds de verhuizing van een sterk verouderd pand dat meer in de wijk was gevestigd is het bezoekersaantal verdrievoudigd naar ongeveer 1700 bezoekers per dag.
Het gebouw is sober maar wel aantrekkelijk ingericht met goede wifi, veel zitplekken, open plekken en prachtige horecagelegenheid met een terras aan de winkelstraat. Van de collectie is 90% in een voor het publiek toegankelijke kelder neergezet waardoor de begane grond gebruikt kan worden voor themapresentaties, een leuke ruime jeugdafdeling, een game-plek, etc. etc. Overal zitten scholieren alleen of in groepjes te leren, ouderen lezen kranten, migranten zitten met hoofdtelefoons achter pc's, en veel jonge mensen met laptops in hoekjes.
De sfeer is die van een druk overdekt park: heel ontspannen allemaal. Bibliotek Herning heeft service hoog in het vaandel staan en werkt daarom met servicenormen. Er wordt sterk de nadruk gelegd op gastvrijheid, zichtbaarheid en beleefdheid. Medewerkers dragen bedrijfskleding. Denemarken kent een sterke democratische traditie. Er is een grote betrokkenheid van de bevolking bij beslissingen. Denen beslissen graag mee over 'hun' Denemarken. Verkiezingen trekken daarom hoge opkomstcijfers van rond de 85%.
Democratische principes worden er bij de Denen als het ware met de paplepel ingegoten. Ook de bibliotheek draagt daaraan bij bijvoorbeeld met burgerschapslessen voor jonge kinderen. De bibliotheek wordt als onlosmakelijk verbonden gezien met de democratie in Denemarken. 18 juni a.s. kiest Denemarken weer een nieuw parlement.

Foto: Jan Klerk

dinsdag, maart 31, 2015

Waarom de Bibliotheek belangrijk is in Katwijk. Deel 3: 10 belangrijke succesfactoren voor een moderne bibliotheek


In m'n eerste stuk in deze korte serie schreef ik dat de waarde van de bibliotheek sterk wordt bepaald door de waardering die de bevolking heeft voor de bibliotheek en die, als het goed is, wordt uitgedrukt in concrete belangstelling en in bezoek. Eén van de reageerders merkte terecht op dat het niet alleen om de 'kijkcijfers' mag gaan. Dan zou de bibliotheek immers een soort van culturele ‘kiloknaller’ kunnen worden. Het tweede stukje betrof een analyse van wat er om ons heen gebeurt en wat je kunt zeggen over de (nabije) toekomst van de bibliotheek.


Ik schreef ook over voorbeelden in ons land van bibliotheken die tijdig de bakens hebben verzet en daardoor juist nu succesvol zijn. Die bibliotheken verschillen natuurlijk sterk van elkaar maar in hun succes lijken ze ook op elkaar. En dat succes wordt uitgedrukt in drukte in gebruik. Moderne succesvolle bibliotheken worden platgelopen. Tien succesfactoren voor een moderne bibliotheek onder elkaar:


  1. Een geschikte locatie in het winkelgebied. Dat werkt twee kanten op: de bibliotheek profiteert van de al aanwezige mensen, de winkels profiteren omdat de bibliotheek de omgeving van een kwaliteitsimpuls voorziet. Bij alle discussie over een nieuwe locatie voor de bibliotheek in Katwijk is de locatiekeuze dus enorm belangrijk.
  2. Een prettig pand. Als je graag wilt dat mensen langdurig in je pand verblijven (en dat willen we graag) dan moet het wel een prettig pand zijn dat goed voelt. Hier valt of staat het succes van een moderne bibliotheek mee. Dat hoeft zeker geen paleis te zijn met gouden kranen. Als het maar goed voelt. Je gaat immers niet op je gemak huiswerk maken in een Mediamarkt of ontspannen lezen bij de Gamma.
  3. Heel veel open. Bij de succesvolle voorbeelden sta je bijna nooit voor een gesloten deur. De openingstijden zijn ruim, logisch en worden niet onderbroken. Bibliotheken zoals Amsterdam (met dagelijkse openingstijden van 10 tot 10) of Amersfoort (open van 9 tot 9) of Gouda (iedere dag van 10 tot 20) zijn natuurlijk het ideale voorbeeld. Daar hoef je niet per se heel groot voor te zijn. Onze bibliotheekvoorziening in Rijnsburg is doordeweeks van 9 tot 9 open en dat geldt straks ook voor ons nieuwe onderkomen in "De Terp" in Valkenburg.
  4. Meer zitplaatsen. In bovenstaande voorbeeldbibliotheken verblijven mensen gemiddeld een stuk langer dan voorheen. Er worden boeken gelezen, er wordt muziek geluisterd, er wordt door kranten en tijdschriften gebladerd, er wordt gestudeerd, er wordt huiswerk gemaakt, er wordt afgesproken, er wordt gewerkt, vergaderd en er kan worden gegeten en gedronken.
  5. Een horecagelegenheid dus. Als je ergens langdurig verblijft heb je brandstof nodig. Het is niet nodig om daar met champagne besproeide kaviaar te serveren met gouden bestek. Wel fijn als je een goede kop koffie kunt bestellen met een lekker stuk taart of een gezond broodje en een glas verse jus. In de meeste bibliotheken mét horecavoorziening wordt deze geregeld door een commerciële uitbater. Een terras buiten is zeker leuk maar geen voorwaarde.
  6. Genoeg (flexibel benutbare) ruimte. In de bovengenoemde grote bibliotheken is van alles te doen en de ruimte is daar geschikt voor of kan eenvoudig geschikt gemaakt worden. Zoals voor bijeenkomsten die veel publiek trekken, workshops, makerspaces, tentoonstellingen, etc. In Amsterdam wordt zelfs radio gemaakt. Het hoeft allemaal niet maar het kán wel omdat je met de ruimte alle kanten op kunt. En wie weet wat je over vijf jaar in zo'n ruimte wilt doen?
  7. Weinig verbodsregels en richtlijnen. In een moderne bibliotheek mag veel. Je reguleert alleen als het echt moet. Mensen voelen zich daardoor meer op hun gemak.
  8. Slimme partnerships met andere instellingen of organisaties. Afhankelijk van de situatie kunnen andere partijen een hele waardevolle aanvulling leveren. Dat levert met een mooi woord synergie op.
  9. Lokaal onderscheid is essentieel. In ons geval Katwijk, Katwijk, Katwijk. De Katwijker (uit de hele gemeente) moet zich nadrukkelijk herkennen in de bibliotheek. De buitenstaander krijgt in de bibliotheek een positief beeld van Katwijk. Geen gemiddelde formulebeleving zoals bij Blokker of Action.
  10. Goede ondersteunende techniek. Snel draadloos internet door het hele pand. Computers die werken. Zelfservice-apparatuur die eenvoudig bedienbaar is op logische plekken.


Weinig revolutionaire zaken in bovenstaande punten. Vernieuwing hoeft niet altijd over blitse apparaten te gaan of spectaculair te zijn. Bibliotheekwerk blijft vooral mensenwerk. Over mensen, doelstellingen en programma heb ik het in een volgend stukje.



Foto: Jan Klerk (genomen in Bibliotheek “De Rozet” in Arnhem)

vrijdag, maart 27, 2015

Waarom de bieb belangrijk is in Katwijk. Deel 2


De toekomst laat zich niet voorspellen. Ik houd daarom erg van de uitspraak van filmregisseur Jean Claude Carriere: “De grote waarde van de toekomst is dat ze altijd verrast”. Ik vind dat een heerlijk vooruitzicht. Niets is immers erger dan dat alle paden al uitgestippeld zijn. Desalniettemin kun je er soms niet omheen om uitspraken te doen over de toekomst omdat er bijvoorbeeld een beleidsnota geschreven moet worden. Of omdat je een nieuwe gebouw wilt voor je bibliotheek. Uitspraken doen over de toekomst doe je op basis van wat je weet over heden en verleden. Je probeert trends te signaleren en die door te trekken naar de toekomst. Je zet die trends netjes in een grafiek. Je bedenkt een paar alternatieve scenario’s voor als de lijntjes abrupt eindigen of als ze meer of minder zullen stijgen dan verwacht. Maar het blijven slechts voorspellingen.


We weten bijvoorbeeld wel dat internet in de afgelopen tien jaar veel in ons dagelijkse leefpatroon veranderd heeft. We oriënteren ons nu vooral thuis voordat we een aankoop doen in de winkel. We kijken eerst op internet voor we een vraag stellen aan de dokter. We kopen ook in toenemende mate via internet. Verder is bekend dat er in algemene zin minder boeken gelezen worden en dat er steeds meer gekeken wordt. Grote groepen mensen doen aan binge-watching, oftewel eindeloos series kijken. We weten ook dat het aantal mobieltjes met snel internet razendsnel toeneemt. En met die mobieltjes wordt heel veel gedaan: communiceren, foto’s maken, zoeken, shoppen, snel informatie opzoeken, pizza bestellen, parkeren, betalen, wellicht straks ook legitimeren en natuurlijk ook lezen en kijken. Zelfs bibliotheekboeken reserveren en verlengen kan nu uitstekend met je smartphone.


De mobiel, en in iets mindere mate de tablet, vullen moeiteloos alle vrije gaatjes in de tijdsbesteding. Zowel privé als op het werk en ook tijdens alle andere denkbare zaken. Mensen lezen dus nog wel maar ze lezen anders, gevarieerder en meer versnipperd: we lezen berichtjes op Facebook en WhatsApp, nieuwsberichtjes via de Nu en de NOS-apps en in toenemende mate ook de krant digitaal op de tablet of de smartphone en ja, soms lezen we ook nog wel eens een boek in de trein, voor het slapen gaan of op vakantie. En dan zijn er ook flink wat mensen die luisterboeken luisteren in de auto. Met de introductie van Spotify, Netflix, Pathé thuis etc. is mediabeleving zelfs als water uit de kraan geworden. Het streamt maar, 24 uur per dag, 7 dagen per week. En Katwijkers, Rijnsburgers en Valkenburgers doen ook aan smartphones, tablets en streaming. Wat dat betreft zijn ze hier beslist niet anders.


In de bieb merken we dat natuurlijk ook. In de Katwijkse bibliotheken zien we dat vooral terug vanaf het tweede kwartaal 2014. Vanaf dat moment wordt het minder positief allemaal. Wat mij betreft is dit het “Netflix-effect” en ik verwacht niet dat we die trend kunnen keren. Immers alle mediakranen staan wijd open waardoor we bijna letterlijk verzuipen in de overvloed aan media. En er is natuurlijk geen tijd te verliezen! In de tijd dat je heen en weer naar de bibliotheek fietst om boeken te halen en brengen kun je immers ook een aflevering van House of Cards kijken. Dat betekent dat de “haal-en-breng-bieb” onvermijdelijk z’n langste tijd gehad heeft, zoals ik ook al in m’n vorige stukje schreef.


Daarom moeten we die “haal-en-breng-bieb” veranderen. Gelukkig weten we uit vele voorbeelden in het land ongeveer in welke richting we het moeten zoeken. Want mensen vinden het onverminderd fijn om andere mensen te ontmoeten. Mensen vinden het onverminderd fijn om er op uit te gaan en iets te beleven. Mensen willen onverminderd graag nieuwe dingen proberen. Mensen zijn van nature leergierig en nieuwsgierig. Maar mensen zijn ook modebewust en gevoelig voor trends en hypes. Mensen doen graag wat andere mensen ook doen. Dat betekent voor alle instellingen, bedrijven, winkels etc. die graag publiek ontvangen dat je voortdurend moet prikkelen, verrassen, verleiden en veranderen om de aandacht vast te houden. Want in het enorme aanbod van deze tijd kun je vandaag zomaar hip zijn en morgen zomaar weer achterhaald. Niets is meer voor altijd en niets is meer vanzelfsprekend. De publieke aandacht moet bevochten worden. Iedere dag weer. En dat geldt net zo goed voor een winkel of een museum als voor een moderne bibliotheek. En dat is in Katwijk echt niet anders dan in de rest van Nederland.


Die Nieuwe Bibliotheek, zoals ik ‘m maar noem, zal in Katwijk niet langer een winkel maar een marktplaats moeten worden waar niet de boeken maar de mensen centraal staan. Je kunt straks in de bibliotheek natuurlijk altijd nog gewoon een boek halen en terugbrengen. Maar we gaan ons wat nadrukkelijker richten op de persoonlijke ontwikkeling van mensen. En je kunt je op zo veel manieren ontwikkelen. In de nieuwe bibliotheek leer je straks meer door te ‘doen’, door ‘samen te doen’ en door te ‘delen’ dan door te ‘consumeren’. In de nieuwe bibliotheek moet verder vooral veel te beleven zijn. Daarbij is het belangrijk dat mensen de bieb herkennen als hun bieb. Geen zoveelste standaardbieb maar een bibliotheek die een afspiegeling is van de lokale samenleving. Een echte Katwijkse bibliotheek waar de Katwijkse thema’s als het ware vanaf druipen. En dat geldt niet alleen voor de hoofdbibliotheek maar ook voor de vestigingen in Rijnsburg, Valkenburg en Katwijk Noord, die immers weer een heel ander karakter hebben. De toekomst wordt in toenemende mate lokaal bepaald.

Foto Bibliotheek 'De Rozet' in Arnhem: Jan Klerk

woensdag, februari 25, 2015

Waarom de bibliotheek belangrijk is in Katwijk. Deel 1


Er wordt wat afgeschreven en afgepraat in Bibliotheekland! Maar bij al die gevoerde discussies en geschreven beleidsstukken rondom de veronderstelde maatschappelijke waarde van de bibliotheek zou je haast vergeten dat je de waarde van een bibliotheek ook moet kunnen uitleggen aan gewone mensen. Dit stukje is een eerste persoonlijke verkenning op zoek naar heldere vragen en begrijpelijke antwoorden.

Ik ken natuurlijk 'onze' eigen beleidsstukken over maatschappelijke waarde. Maar omdat 'maatschappelijke waarde' zo lekker abstract begrip is, ben ik eens op zoek gegaan naar wat anderen, van buiten de bibliotheeksector, over maatschappelijke waarde te zeggen hebben. Ook om even buiten het domein van de 'taken', 'opdrachten' en 'functies' te blijven. Ik kwam wel een heldere uitleg tegen in het boekje "Strategie en Organisatie van Publieke Organisaties" van Desmidt en Heene. Die zeggen ten eerste dat maatschappelijke waarde een lastig begrip is omdat het voortdurend aan verandering onderhevig is vanwege sociale en politieke interactie. Verder zeggen de auteurs dat maatschappelijke waarde vooral verwijst naar de waarde van de producten, diensten en activiteiten van de publieke instelling. Maar de meest heldere uitspraak is deze: het is uiteindelijk de burger die de inhoud van de waarde bepaalt. Wat vindt de burger waardevol aan jouw instelling? En waar drukt de burger deze waardering in uit? Eenvoudiger kun je het geloof ik niet uitleggen.

Bij de discussie over een nieuwe hoofdvestiging in Katwijk aan Zee komt regelmatig de onderliggende discussie over nut en noodzaak, oftewel over de waarde van een bibliotheek nu en in de toekomst naar voren. Miljoenen uitgeven aan een nieuwe bibliotheek waarvan het nut niet voor iedereen duidelijk is doe je niet zomaar. En naarmate de planvorming verder in de politieke trechter terechtkomt wordt de discussie steeds heviger. En in die discussie is het belangrijk dat de argumentatie helder is en voor iedereen begrijpelijk.

Dus nogmaals, waar drukt de burger z'n waardering voor de bibliotheek in uit? Op welke manier wordt deze waardering getoond? Dan denk ik heel simpel: in bezoekersaantallen, in afname van producten en diensten, in ledenaantallen en in kenbaar gemaakte tevredenheid.

Als ik hier in Katwijk afga op de getallen dan denk ik dat het met die door Katwijkers beleefde maatschappelijke waarde van de bieb wel snor zit. Cijfers zeggen zoveel meer dan woorden. De vier bibliotheken in Katwijk worden met elkaar ongeveer 350.000 keer per jaar bezocht. Er zijn bijna 18.000 leden, 28% van de bevolking is dus lid. Kortom wat je er verder ook over kunt zeggen, de bibliotheek wordt nog steeds druk bezocht. Die 18.000 leden lenen met elkaar jaarlijks ongeveer 600.000 boeken, dvd's, cd's en tijdschriften uit. En er wordt ook driftig online verlengd en gereserveerd via de website en in wat mindere mate via de app.

Neemt niet weg dat er ook in Katwijk sprake is van daling van aantallen leden en uitleencijfers. Ook Katwijkers maken in toenemende mate gebruik van Netflix, Spotify en PopcornTime. Maar je kunt toch moeilijk zeggen dat de bieb hier op sterven ligt. Die 350.000 bezoeken werden neem ik aan met plezier gedaan en niet met tegenzin. Immers verlengen om die deprimerende boete te voorkomen doe je lekker online achter de computer. Om dat aantal bezoekers aan de bibliotheek enigszins in perspectief te zetten: afgelopen jaar werd ons zeer breed gewaardeerde Katwijks Museum 16.000 keer bezocht. Het belangrijkste belang van de bibliotheek zit 'm kortom in de populariteit. De bieb is van iedereen en voor iedereen. Veel waarde ontleent de bibliotheek aan die nog steeds bestaande grote publieke belangstelling. En gelukkig wordt die waarde ook door de Gemeente beleidsmatig en financieel ondersteund. Maar hoe houd je die belangstelling groot?

Want we willen niet in hetzelfde schuitje terecht komen als bijvoorbeeld V&D of Hema of Free Record Shop en dat gevaar dreigt wel degelijk. Die clubs hebben onvoldoende vernieuwd waardoor klanten massaal weglopen. Kortom een grote belangstelling houd je in stand door op de juiste manier te vernieuwen. Cruciaal is daarbij de aantrekkingskracht van je panden, de bereikbaarheid daarvan en de toegankelijkheid. Waar zitten de belemmeringen en beperkingen? Hoe kun je deze wegnemen?

Bij alle discussie loopt de bibliotheek in Katwijk het gevaar om tussen wal en schip terecht te komen. De wal: "Het gaat toch goed met de bibliotheek? Waarom hebben jullie dan een nieuw pand nodig". Het schip: "Waarom hebben jullie een nieuw pand nodig? De cijfers worden toch minder. Straks heeft iedereen een e-reader!". Tussen de wal en het schip is er stilstaand water. We willen een nieuw pand omdat we moeten vernieuwen om waardevol te kunnen blijven.
Niet vernieuwen is geen optie. Zie V&D. Stilstand resulteert onvermijdelijk in waardevermindering, daarmee kom je op achterstand en dat leidt uiteindelijk tot leegstand. Want ook maatschappelijke waarde is sterk aan verandering onderhevig. Dat schreef ik boven al. Volgende keer meer over hoe we die vernieuwingsslag willen gaan maken.

Foto: Queuing by Phil Bradley