dinsdag, maart 31, 2015

Waarom de Bibliotheek belangrijk is in Katwijk. Deel 3: 10 belangrijke succesfactoren voor een moderne bibliotheek


In m'n eerste stuk in deze korte serie schreef ik dat de waarde van de bibliotheek sterk wordt bepaald door de waardering die de bevolking heeft voor de bibliotheek en die, als het goed is, wordt uitgedrukt in concrete belangstelling en in bezoek. Eén van de reageerders merkte terecht op dat het niet alleen om de 'kijkcijfers' mag gaan. Dan zou de bibliotheek immers een soort van culturele ‘kiloknaller’ kunnen worden. Het tweede stukje betrof een analyse van wat er om ons heen gebeurt en wat je kunt zeggen over de (nabije) toekomst van de bibliotheek.


Ik schreef ook over voorbeelden in ons land van bibliotheken die tijdig de bakens hebben verzet en daardoor juist nu succesvol zijn. Die bibliotheken verschillen natuurlijk sterk van elkaar maar in hun succes lijken ze ook op elkaar. En dat succes wordt uitgedrukt in drukte in gebruik. Moderne succesvolle bibliotheken worden platgelopen. Tien succesfactoren voor een moderne bibliotheek onder elkaar:


  1. Een geschikte locatie in het winkelgebied. Dat werkt twee kanten op: de bibliotheek profiteert van de al aanwezige mensen, de winkels profiteren omdat de bibliotheek de omgeving van een kwaliteitsimpuls voorziet. Bij alle discussie over een nieuwe locatie voor de bibliotheek in Katwijk is de locatiekeuze dus enorm belangrijk.
  2. Een prettig pand. Als je graag wilt dat mensen langdurig in je pand verblijven (en dat willen we graag) dan moet het wel een prettig pand zijn dat goed voelt. Hier valt of staat het succes van een moderne bibliotheek mee. Dat hoeft zeker geen paleis te zijn met gouden kranen. Als het maar goed voelt. Je gaat immers niet op je gemak huiswerk maken in een Mediamarkt of ontspannen lezen bij de Gamma.
  3. Heel veel open. Bij de succesvolle voorbeelden sta je bijna nooit voor een gesloten deur. De openingstijden zijn ruim, logisch en worden niet onderbroken. Bibliotheken zoals Amsterdam (met dagelijkse openingstijden van 10 tot 10) of Amersfoort (open van 9 tot 9) of Gouda (iedere dag van 10 tot 20) zijn natuurlijk het ideale voorbeeld. Daar hoef je niet per se heel groot voor te zijn. Onze bibliotheekvoorziening in Rijnsburg is doordeweeks van 9 tot 9 open en dat geldt straks ook voor ons nieuwe onderkomen in "De Terp" in Valkenburg.
  4. Meer zitplaatsen. In bovenstaande voorbeeldbibliotheken verblijven mensen gemiddeld een stuk langer dan voorheen. Er worden boeken gelezen, er wordt muziek geluisterd, er wordt door kranten en tijdschriften gebladerd, er wordt gestudeerd, er wordt huiswerk gemaakt, er wordt afgesproken, er wordt gewerkt, vergaderd en er kan worden gegeten en gedronken.
  5. Een horecagelegenheid dus. Als je ergens langdurig verblijft heb je brandstof nodig. Het is niet nodig om daar met champagne besproeide kaviaar te serveren met gouden bestek. Wel fijn als je een goede kop koffie kunt bestellen met een lekker stuk taart of een gezond broodje en een glas verse jus. In de meeste bibliotheken mét horecavoorziening wordt deze geregeld door een commerciële uitbater. Een terras buiten is zeker leuk maar geen voorwaarde.
  6. Genoeg (flexibel benutbare) ruimte. In de bovengenoemde grote bibliotheken is van alles te doen en de ruimte is daar geschikt voor of kan eenvoudig geschikt gemaakt worden. Zoals voor bijeenkomsten die veel publiek trekken, workshops, makerspaces, tentoonstellingen, etc. In Amsterdam wordt zelfs radio gemaakt. Het hoeft allemaal niet maar het kán wel omdat je met de ruimte alle kanten op kunt. En wie weet wat je over vijf jaar in zo'n ruimte wilt doen?
  7. Weinig verbodsregels en richtlijnen. In een moderne bibliotheek mag veel. Je reguleert alleen als het echt moet. Mensen voelen zich daardoor meer op hun gemak.
  8. Slimme partnerships met andere instellingen of organisaties. Afhankelijk van de situatie kunnen andere partijen een hele waardevolle aanvulling leveren. Dat levert met een mooi woord synergie op.
  9. Lokaal onderscheid is essentieel. In ons geval Katwijk, Katwijk, Katwijk. De Katwijker (uit de hele gemeente) moet zich nadrukkelijk herkennen in de bibliotheek. De buitenstaander krijgt in de bibliotheek een positief beeld van Katwijk. Geen gemiddelde formulebeleving zoals bij Blokker of Action.
  10. Goede ondersteunende techniek. Snel draadloos internet door het hele pand. Computers die werken. Zelfservice-apparatuur die eenvoudig bedienbaar is op logische plekken.


Weinig revolutionaire zaken in bovenstaande punten. Vernieuwing hoeft niet altijd over blitse apparaten te gaan of spectaculair te zijn. Bibliotheekwerk blijft vooral mensenwerk. Over mensen, doelstellingen en programma heb ik het in een volgend stukje.



Foto: Jan Klerk (genomen in Bibliotheek “De Rozet” in Arnhem)

vrijdag, maart 27, 2015

Waarom de bieb belangrijk is in Katwijk. Deel 2


De toekomst laat zich niet voorspellen. Ik houd daarom erg van de uitspraak van filmregisseur Jean Claude Carriere: “De grote waarde van de toekomst is dat ze altijd verrast”. Ik vind dat een heerlijk vooruitzicht. Niets is immers erger dan dat alle paden al uitgestippeld zijn. Desalniettemin kun je er soms niet omheen om uitspraken te doen over de toekomst omdat er bijvoorbeeld een beleidsnota geschreven moet worden. Of omdat je een nieuwe gebouw wilt voor je bibliotheek. Uitspraken doen over de toekomst doe je op basis van wat je weet over heden en verleden. Je probeert trends te signaleren en die door te trekken naar de toekomst. Je zet die trends netjes in een grafiek. Je bedenkt een paar alternatieve scenario’s voor als de lijntjes abrupt eindigen of als ze meer of minder zullen stijgen dan verwacht. Maar het blijven slechts voorspellingen.


We weten bijvoorbeeld wel dat internet in de afgelopen tien jaar veel in ons dagelijkse leefpatroon veranderd heeft. We oriënteren ons nu vooral thuis voordat we een aankoop doen in de winkel. We kijken eerst op internet voor we een vraag stellen aan de dokter. We kopen ook in toenemende mate via internet. Verder is bekend dat er in algemene zin minder boeken gelezen worden en dat er steeds meer gekeken wordt. Grote groepen mensen doen aan binge-watching, oftewel eindeloos series kijken. We weten ook dat het aantal mobieltjes met snel internet razendsnel toeneemt. En met die mobieltjes wordt heel veel gedaan: communiceren, foto’s maken, zoeken, shoppen, snel informatie opzoeken, pizza bestellen, parkeren, betalen, wellicht straks ook legitimeren en natuurlijk ook lezen en kijken. Zelfs bibliotheekboeken reserveren en verlengen kan nu uitstekend met je smartphone.


De mobiel, en in iets mindere mate de tablet, vullen moeiteloos alle vrije gaatjes in de tijdsbesteding. Zowel privé als op het werk en ook tijdens alle andere denkbare zaken. Mensen lezen dus nog wel maar ze lezen anders, gevarieerder en meer versnipperd: we lezen berichtjes op Facebook en WhatsApp, nieuwsberichtjes via de Nu en de NOS-apps en in toenemende mate ook de krant digitaal op de tablet of de smartphone en ja, soms lezen we ook nog wel eens een boek in de trein, voor het slapen gaan of op vakantie. En dan zijn er ook flink wat mensen die luisterboeken luisteren in de auto. Met de introductie van Spotify, Netflix, Pathé thuis etc. is mediabeleving zelfs als water uit de kraan geworden. Het streamt maar, 24 uur per dag, 7 dagen per week. En Katwijkers, Rijnsburgers en Valkenburgers doen ook aan smartphones, tablets en streaming. Wat dat betreft zijn ze hier beslist niet anders.


In de bieb merken we dat natuurlijk ook. In de Katwijkse bibliotheken zien we dat vooral terug vanaf het tweede kwartaal 2014. Vanaf dat moment wordt het minder positief allemaal. Wat mij betreft is dit het “Netflix-effect” en ik verwacht niet dat we die trend kunnen keren. Immers alle mediakranen staan wijd open waardoor we bijna letterlijk verzuipen in de overvloed aan media. En er is natuurlijk geen tijd te verliezen! In de tijd dat je heen en weer naar de bibliotheek fietst om boeken te halen en brengen kun je immers ook een aflevering van House of Cards kijken. Dat betekent dat de “haal-en-breng-bieb” onvermijdelijk z’n langste tijd gehad heeft, zoals ik ook al in m’n vorige stukje schreef.


Daarom moeten we die “haal-en-breng-bieb” veranderen. Gelukkig weten we uit vele voorbeelden in het land ongeveer in welke richting we het moeten zoeken. Want mensen vinden het onverminderd fijn om andere mensen te ontmoeten. Mensen vinden het onverminderd fijn om er op uit te gaan en iets te beleven. Mensen willen onverminderd graag nieuwe dingen proberen. Mensen zijn van nature leergierig en nieuwsgierig. Maar mensen zijn ook modebewust en gevoelig voor trends en hypes. Mensen doen graag wat andere mensen ook doen. Dat betekent voor alle instellingen, bedrijven, winkels etc. die graag publiek ontvangen dat je voortdurend moet prikkelen, verrassen, verleiden en veranderen om de aandacht vast te houden. Want in het enorme aanbod van deze tijd kun je vandaag zomaar hip zijn en morgen zomaar weer achterhaald. Niets is meer voor altijd en niets is meer vanzelfsprekend. De publieke aandacht moet bevochten worden. Iedere dag weer. En dat geldt net zo goed voor een winkel of een museum als voor een moderne bibliotheek. En dat is in Katwijk echt niet anders dan in de rest van Nederland.


Die Nieuwe Bibliotheek, zoals ik ‘m maar noem, zal in Katwijk niet langer een winkel maar een marktplaats moeten worden waar niet de boeken maar de mensen centraal staan. Je kunt straks in de bibliotheek natuurlijk altijd nog gewoon een boek halen en terugbrengen. Maar we gaan ons wat nadrukkelijker richten op de persoonlijke ontwikkeling van mensen. En je kunt je op zo veel manieren ontwikkelen. In de nieuwe bibliotheek leer je straks meer door te ‘doen’, door ‘samen te doen’ en door te ‘delen’ dan door te ‘consumeren’. In de nieuwe bibliotheek moet verder vooral veel te beleven zijn. Daarbij is het belangrijk dat mensen de bieb herkennen als hun bieb. Geen zoveelste standaardbieb maar een bibliotheek die een afspiegeling is van de lokale samenleving. Een echte Katwijkse bibliotheek waar de Katwijkse thema’s als het ware vanaf druipen. En dat geldt niet alleen voor de hoofdbibliotheek maar ook voor de vestigingen in Rijnsburg, Valkenburg en Katwijk Noord, die immers weer een heel ander karakter hebben. De toekomst wordt in toenemende mate lokaal bepaald.

Foto Bibliotheek 'De Rozet' in Arnhem: Jan Klerk

woensdag, februari 25, 2015

Waarom de bibliotheek belangrijk is in Katwijk. Deel 1


Er wordt wat afgeschreven en afgepraat in Bibliotheekland! Maar bij al die gevoerde discussies en geschreven beleidsstukken rondom de veronderstelde maatschappelijke waarde van de bibliotheek zou je haast vergeten dat je de waarde van een bibliotheek ook moet kunnen uitleggen aan gewone mensen. Dit stukje is een eerste persoonlijke verkenning op zoek naar heldere vragen en begrijpelijke antwoorden.

Ik ken natuurlijk 'onze' eigen beleidsstukken over maatschappelijke waarde. Maar omdat 'maatschappelijke waarde' zo lekker abstract begrip is, ben ik eens op zoek gegaan naar wat anderen, van buiten de bibliotheeksector, over maatschappelijke waarde te zeggen hebben. Ook om even buiten het domein van de 'taken', 'opdrachten' en 'functies' te blijven. Ik kwam wel een heldere uitleg tegen in het boekje "Strategie en Organisatie van Publieke Organisaties" van Desmidt en Heene. Die zeggen ten eerste dat maatschappelijke waarde een lastig begrip is omdat het voortdurend aan verandering onderhevig is vanwege sociale en politieke interactie. Verder zeggen de auteurs dat maatschappelijke waarde vooral verwijst naar de waarde van de producten, diensten en activiteiten van de publieke instelling. Maar de meest heldere uitspraak is deze: het is uiteindelijk de burger die de inhoud van de waarde bepaalt. Wat vindt de burger waardevol aan jouw instelling? En waar drukt de burger deze waardering in uit? Eenvoudiger kun je het geloof ik niet uitleggen.

Bij de discussie over een nieuwe hoofdvestiging in Katwijk aan Zee komt regelmatig de onderliggende discussie over nut en noodzaak, oftewel over de waarde van een bibliotheek nu en in de toekomst naar voren. Miljoenen uitgeven aan een nieuwe bibliotheek waarvan het nut niet voor iedereen duidelijk is doe je niet zomaar. En naarmate de planvorming verder in de politieke trechter terechtkomt wordt de discussie steeds heviger. En in die discussie is het belangrijk dat de argumentatie helder is en voor iedereen begrijpelijk.

Dus nogmaals, waar drukt de burger z'n waardering voor de bibliotheek in uit? Op welke manier wordt deze waardering getoond? Dan denk ik heel simpel: in bezoekersaantallen, in afname van producten en diensten, in ledenaantallen en in kenbaar gemaakte tevredenheid.

Als ik hier in Katwijk afga op de getallen dan denk ik dat het met die door Katwijkers beleefde maatschappelijke waarde van de bieb wel snor zit. Cijfers zeggen zoveel meer dan woorden. De vier bibliotheken in Katwijk worden met elkaar ongeveer 350.000 keer per jaar bezocht. Er zijn bijna 18.000 leden, 28% van de bevolking is dus lid. Kortom wat je er verder ook over kunt zeggen, de bibliotheek wordt nog steeds druk bezocht. Die 18.000 leden lenen met elkaar jaarlijks ongeveer 600.000 boeken, dvd's, cd's en tijdschriften uit. En er wordt ook driftig online verlengd en gereserveerd via de website en in wat mindere mate via de app.

Neemt niet weg dat er ook in Katwijk sprake is van daling van aantallen leden en uitleencijfers. Ook Katwijkers maken in toenemende mate gebruik van Netflix, Spotify en PopcornTime. Maar je kunt toch moeilijk zeggen dat de bieb hier op sterven ligt. Die 350.000 bezoeken werden neem ik aan met plezier gedaan en niet met tegenzin. Immers verlengen om die deprimerende boete te voorkomen doe je lekker online achter de computer. Om dat aantal bezoekers aan de bibliotheek enigszins in perspectief te zetten: afgelopen jaar werd ons zeer breed gewaardeerde Katwijks Museum 16.000 keer bezocht. Het belangrijkste belang van de bibliotheek zit 'm kortom in de populariteit. De bieb is van iedereen en voor iedereen. Veel waarde ontleent de bibliotheek aan die nog steeds bestaande grote publieke belangstelling. En gelukkig wordt die waarde ook door de Gemeente beleidsmatig en financieel ondersteund. Maar hoe houd je die belangstelling groot?

Want we willen niet in hetzelfde schuitje terecht komen als bijvoorbeeld V&D of Hema of Free Record Shop en dat gevaar dreigt wel degelijk. Die clubs hebben onvoldoende vernieuwd waardoor klanten massaal weglopen. Kortom een grote belangstelling houd je in stand door op de juiste manier te vernieuwen. Cruciaal is daarbij de aantrekkingskracht van je panden, de bereikbaarheid daarvan en de toegankelijkheid. Waar zitten de belemmeringen en beperkingen? Hoe kun je deze wegnemen?

Bij alle discussie loopt de bibliotheek in Katwijk het gevaar om tussen wal en schip terecht te komen. De wal: "Het gaat toch goed met de bibliotheek? Waarom hebben jullie dan een nieuw pand nodig". Het schip: "Waarom hebben jullie een nieuw pand nodig? De cijfers worden toch minder. Straks heeft iedereen een e-reader!". Tussen de wal en het schip is er stilstaand water. We willen een nieuw pand omdat we moeten vernieuwen om waardevol te kunnen blijven.
Niet vernieuwen is geen optie. Zie V&D. Stilstand resulteert onvermijdelijk in waardevermindering, daarmee kom je op achterstand en dat leidt uiteindelijk tot leegstand. Want ook maatschappelijke waarde is sterk aan verandering onderhevig. Dat schreef ik boven al. Volgende keer meer over hoe we die vernieuwingsslag willen gaan maken.

Foto: Queuing by Phil Bradley

vrijdag, februari 20, 2015

Over innovatie en hoofdpijn


Wanneer ontstaat nou innovatie en wanneer niet? Als het over innovatie en bibliotheken gaat krijg ik persoonlijk iedere keer weer hoofdpijn. Gisteren speelde dat ook weer nadrukkelijk op bij de follow up van de zgn. 'Innovatiedoedag' in de Hallen in Amsterdam. De eerdere bijeenkomst in december moest ik helaas laten schieten.
Eerst maar eens de pros. De Innovatiedoedag is bedoeld voor mensen werkzaam in bibliotheken. Doel van de dag is nieuwe ideeën via allerlei werkvormen tot concretisering te laten komen. Tijdens de bijeenkomst in de Hallen waren de organisatoren enthousiast, er waren aardige mensen, eten en drinken waren top en er waren leuke creatieve werkvormen. Alles onder het goedkeurend oog van de 'Innovatieraad'.
Ook de locatie, De Hallen in Amsterdam, is werkelijk prachtig. Een voormalige tramremise in Amsterdam West is omgetoverd tot een fraaie en vooral hippe urban hotspot. Je kunt er eten, drinken, film kijken, kunst kijken, rustig of onrustig werken, naar de kapper etc. etc. gewoon naar de bieb gaan of gewoon een beetje rondhangen. Helemaal ok daar in de Hallen. De sfeer is goed, het is er gelijktijdig druk en relaxed. Ik voelde me direct thuis. 

Het succes van de Hallen? Dankzij de plezierige inspirerende plek en handige randvoorwaarden zoals warmte, licht, ruimte en draadloos internet ontstaan er vanzelf verbindingen tussen mensen, thema's, organisaties etc. Een echt knooppunt in de betekenis zoals ik die in een mooi artikel bij Ruimtevolk tegenkwam: "een goed functionerende stad kent talloze knooppunten van elkaar overlappende werelden en structuren". Mooi gezegd! Ik denk dat innovatie ook het best tot stand komt op van die knooppunten. Niet alles ligt vast, er is ruimte voor verrassing, creatieve mensen van diverse disciplines ontmoeten elkaar en er ontstaan leuke dingen. 

Maar nu de cons, de hoofdpijn. Bij de Innovatiedoedag zijn alleen bibliotheekmensen aanwezig. Niks overlappende werelden. Veel van de ter berde gebrachte ideeën zijn afgestofte bibliotheekideeën uit het verleden. Dat is ook volstrekt logisch en je kunt het niemand kwalijk nemen. Bibliotheekmensen bedenken bibliotheekoplossingen en die zijn doorgaans gebaseerd op wat je al weet uit je eigen ervaring.  Als er vervolgens geen andere disciplines aanwezig zijn ontstaat er ook geen kruisbestuiving. Eén uitzondering. Het meest spannende moment ontstond namelijk dankzij een toevallig aanwezige creatieveling, Eric, die bezig was met het uitwerken van een idee om de keten tussen voedselproducenten (boeren) en consumenten te verkorten. Daar bleken toch onverwacht veel raakvlakken te zijn met een bibliotheek nieuwe stijl. En daar zit wat mij betreft de sleutel naar een vruchtbaarder vervolg op deze doedagen: zorg dat er kruisbestuiving kan ontstaan. 

Dan nog iets over de Innovatieraad. Dat is ook een erg bibliothekerig fenomeen. Het zit 'm ook in het woord. Raden hebben doorgaans weinig met innovatie te maken. Raden van Bestuur, Raden van Beheer, Raden van Commissarissen, Raden van Toezicht, Raad van State, Raad van Wijze Mannen, Raad voor de Kinderbescherming, Onderzoeksraad voor de Veiligheid. Dat zijn toch vooral bloedserieuze gremia van behoud en controle. Dus graag een andere naam. Over de samenstelling: allemaal prachtige bibliotheekmensen met een soms bijzonder lange staat van dienst. Zonder meer toppers die ik bijzonder hoog heb zitten. Maar ook uit deze club collega's valt geen kruisbestuiving te verwachten. Dat kan ook helemaal niet. 

Ik pleit dus voor een andere naam en een andere samenstelling. Ik zie een club mensen voor me van wisselende samenstelling. Daar hoort ook een hacker bij, en een beeldend kunstenaar, een architect, een filosoof en natuurlijk een paar gewone bibliotheekgebruikers. En er mag best ook een bibliothecaris bij zitten. En graag ook meer mensen met een verschillende culturele achtergrond (wat was het weer een gezellige witte club met z'n allen!). Dan gaan er met dezelfde werkvormen echt andere dingen gebeuren, dan krijg je andere opbrengsten. 

foto: "A treatise on headache and neuralgia"

dinsdag, februari 03, 2015

Iedereen heeft straks toch een e-reader?


In Katwijk wordt al jaren gediscussieerd over een nieuwe centrale bibliotheek, 'hoofdbibliotheek' heet dat hier. De voorstanders van nieuwbouw noemen vooral het 40 jaar oude onaantrekkelijke pand, de onhandige locatie aan de Schelpendam (buiten alle consumentenstromen) en het feit dat de bibliotheek veel te klein is. Het gebouw staat immers vol en activiteiten moeten als het ware 'tussen de schuifdeuren' worden georganiseerd. Maar Katwijkers hebben tijd nodig om zich te laten overtuigen.

Tegenstanders van de nieuwe bibliotheek wijzen op het feit dat je in het huidige tijdperk blij moet zijn dat je überhaupt een pand hebt. Dat het onder de huidige omstandigheden toch best nog wel goed gaat met de bibliotheek in Katwijk en er zijn ook groepen die denken dat bij alle ontwikkelingen op het gebied van digitalisering een bibliotheek binnenkort niet langer nodig zal zijn. Immers, iedereen heeft straks toch een e-reader? Verder vinden de verder gelegen kernen het helemaal niet zo voor de hand liggen dat een centrale vestiging helemaal in Katwijk aan Zee moet worden gevestigd. Dit alles wordt politiek tot de laatste millimeter uitgediscussieerd. Kortom, de democratie is springlevend in Katwijk maar het kan daardoor lang duren voordat een kogel door een kerk gaat. Het verhaal over de massaal oprukkende e-reader is natuurlijk onzinnig maar wel hardnekkig. In april 2012 adviseerde de VNG in een handreiking haar leden (gemeenten) om t.a.v. bibliotheken het substitutiebeginsel toe te passen en bibliotheken te overreden om papier zoveel mogelijk te vervangen door digitaal:

"wel kan het gebruik van het papieren boek zoveel als mogelijk worden teruggedrongen door substitutie. Gebruikers kunnen gestimuleerd worden te kiezen voor e-content door de fysieke collectie te beperken tot die titels waarvoor geen digitaal alternatief bestaat of voor speciale doelgroepen, die moeilijk tot digitaal lezen in staat zijn. Momenteel is de bibliotheekcollectie van e-books nog te klein en is het gebruik van digitale leesapparaten zoals e-readers en tablets nog onvoldoende. Naar verwachting zal dat in een periode van een jaar of vier veranderen. Het is van belang nu al de lokale beleidsuitgangspunten vast te stellen zodat de lokale bibliotheek zich kan voorbereiden op de nabije toekomst".

Sindsdien wordt het bovenstaande argument van de massale verschuiving naar e-books nog regelmatig politiek gebruikt. Het scheelt natuurlijk wel een schep overheidsgeld als iedereen met e-readers zou rondlopen! Maar voor alle duidelijkheid, drie jaar ná de VNG-brief, heeft de verwachte verschuiving niet plaatsgevonden. Deze verschuiving zal ook nooit op die manier plaatsvinden. Er is natuurlijk wel een markt voor e-books, maar die groeit bij lange na niet zo hard als destijds door veel beleidsmakers werd gehoopt. Het aandeel e-books binnen de totale boekenmarkt is nu ongeveer 5%. 80% van de mensen geeft nog steeds de voorkeur aan papier en print en dat geldt net zozeer voor jonge mensen. Verder is het zo dat geen enkel oud medium volledig wordt vervangen door nieuw. We leven immers in het tijdperk van de niches. Elk medium nestelt zich met een eigen toegewijd publiek in een eigen niche. Ik had het eerder over de niche van audiofielen en vinyl. Er is zelfs nog een hardnekkige niche van hardcore gebruikers van cassettebandjes. Misschien worden papieren boeken ooit ook wel een niche product maar dan niet eerder dan over een jaar of twintig.

Neemt niet weg dat er in Katwijk een merkbaar groeiende belangstelling bestaat voor e-books. Dat merken we hier bij de balies, er zijn mensen die na aankoop van een e-reader direct naar de bibliotheek gaan om te vragen hoe ze met het ding moeten omgaan. Ook melden steeds meer mensen met e-readers zich in de bibliotheek tijdens het inloopspreekuur van Seniorweb. Ik vind het heel mooi dat mensen met een e-reader meteen aan de bibliotheek denken. Dus wij gaan er hier dit jaar een schepje bovenop gooien wat betreft de scholing van medewerkers en de advisering aan bibliotheekgebruikers. Veel van de huidige advisering gaat helaas nog over problemen met het gebruik e-readers en het e-bookplatform van de bibliotheken. Dat is jammer, het wordt tijd dat we mensen vooral over het plezier dat je aan e-books en de service van de bibliotheek kunt beleven kunnen gaan vertellen. Volledige substitutie van papier door e-books zal zeker niet plaats gaan vinden. E-books krijgen wel een mooie plek binnen de collectie van de bibliotheek. Diederik van Leeuwen, voormalig directeur van Bibliotheek.nl, verwacht voor 2015 een stijging naar 10% marktaandeel voor e-books. Ik denk dat het iets minder hard zal gaan. Groei zal vooral ook afhankelijk zijn van de kwaliteit van het aanbod op het e-bookplatform van de bibliotheken en de functionele verbeteringen die er in het gebruik daarvan zullen worden doorgevoerd. Dat kan ik niet vaak genoeg herhalen. Aanbod en functionaliteit zitten wel snor bij concurrenten Amazon en Bol/Kobo. We willen toch niet dat al onze bibliotheekleden klanten van Amazon gaan worden?

Foto: Matt Weaver

vrijdag, januari 30, 2015

Gaat het nu wel goed of niet goed met e-books in Nederland?


Is de toekomst aan de e-books? Een aantal jaren geleden waren de verwachtingen nog hoog gespannen. Op basis van de snelle verschuivingen in de VS werd een verdringing van het papieren boek verwacht. De toekomst was helemaal aan de eReader. Inmiddels zijn we daar wat genuanceerder over gaan denken. In de VS stabiliseren de verhoudingen en is de paperback met 42% toch nog de meest gebruikte boekvorm. e-books komen daar met 23% ver achteraan.
In Nederland is het aandeel e-books in de boekenomzet weliswaar gegroeid maar nog steeds slechts 5%. Dat lijkt vrij weinig en ik vermoed dat dit in de komende jaren niet heel snel zal toenemen.

Aan het aanbod en de kwaliteit van e-readers en e-books zal het zeker niet liggen. Keuze aan titels genoeg en er wordt door de grotere webwinkels ook aardig gestunt met aantrekkelijk geprijsde e-bookbundels. Verder zijn er inmiddels hele fijne premium e-readers op de markt waarmee het werkelijk goddelijk lezen is. Belangrijkste reden voor het stagneren van groei blijft denk ik toch het grote aandeel piraterij in Nederland. Kijk bijvoorbeeld eens naar het aantal illegale aanwezige titels op Usenet. Alleen al vanwege de grote hoeveelheid op Usenet aangeboden zelf gemaakte scans zal het illegale aanbod vele malen groter zijn dan het aantal via de reguliere handel verkrijgbare titels. Verder komt volgens schattingen van vorig jaar door onderzoeksbureau GfK ongeveer 90% van de e-books op een e-reader uit illegale bron. Dat betekent, even blind de genoemde getallen doortrekkend, dat er op de 1.4 miljoen in Nederland aanwezige ereaders ongeveer 161 miljoen illegale boeken zouden staan opgeslagen. Ik vermoed dat deze schattingen flink naar boven afgerond zijn. Meer en diepgaander onderzoek naar wat er precies omgaat in de digitale onderwereld lijkt me welkom. Al met al blijf ik het een onhoudbare situatie vinden.

Illegaal downloaden mag weliswaar niet meer maar zolang de overheid niemand gaat vervolgen en je in Nederland nog heel eenvoudig én legaal een abonnement voor toegang tot de digitale onderwereld kunt aanschaffen blijft dit zo. Typisch Nederland. Wat aan de voordeur niet mag regel je via de achterdeur. En als je het zelf moeilijk vindt is er natuurlijk altijd wel een handige collega, schoonzoon, oom, neef, buurman voorhanden die je e-reader wil bijvullen met illegale content. Nederlanders vinden het verder doodnormaal om illegale content te gebruiken, nergens ook is het gebruik van de illegale video-site ‘Popcorn Time zo groot als in Nederland. Iedereen doet het en niemand schaamt zich daarover. Dat regelen we gewoon onder elkaar.

De openbare bibliotheken kunnen hier met hun e-bookplatform een belangrijke positie innemen. Het aanbod met inmiddels 10.000 beschikbare titels wordt steeds aantrekkelijker en is tot op heden nog steeds kosteloos te gebruiken voor leden van de bibliotheek. Een bibliotheekabonnement kost je hooguit € 5,- per maand! Kortom het e-bookaanbod van de bibliotheek zorgt voor een flinke toegevoegde waarde van het bibliotheekabonnement. Als KB nu nog wil zorgen dat dit jaar de laatste technische haperingen, functionele onhandigheden en vervelende restricties van het e-bookplatform worden weggenomen dan hebben bibliotheken goud in handen.

woensdag, januari 07, 2015

Joepie, de #Pono is er


Goed nieuws voor audiofielen, de Pono, het lang verwachte draagbare muziekapparaat van Neil Young ligt vanaf volgende week in de winkels. In de VS dan. De Pono is een soort iPod voor hoge resolutie audio bestanden en is gekoppeld aan een online muziekwinkel. Initiatiefnemer Young belooft geluidskwaliteit die gelijk staat aan de originele studiomasterbestanden. De driekantige Pono ziet er zo op de foto's foeilijk uit, net een reep Toblerone chocola. Maar, zoals mijn oude moeder vroeger zei, echte schoonheid zit van binnen. En ware schoonheid mag natuurlijk wat kosten, ik denk dat de Pono straks voor rond de € 500,- in de winkel zal liggen. Das niet niks vergeleken met bijv. de € 300,- voor de duurste 'iPod touch'. Maar ondanks de hoge kosten ben ik toch stinkend benieuwd naar het apparaat. Maar heb natuurlijk net als de eerste reviewers mijn twijfels.

Waar ik persoonlijk blij mee ben is dat geluidskwaliteit weer een issue voor grotere groepen muziekliefhebbers lijkt te worden. Alleen al omdat je over geluidskwaliteit zo heerlijk kunt ouwehoeren met vrienden. Ik kan me ook goed herinneren hoe agressief ik vroeger kon worden als iemand beweerde dat hij betere speakers had dan ik. Ook Sony, die afgelopen week een nieuw peperduur HR muziekapparaat lanceerde, lijkt dat te onderkennen. De laatste tien jaar leek geluidskwaliteit steeds meer het onderspit te moeten delven ten behoeve van draagbaarheid, draadloos gemak, opslagcapaciteit, design etc. etc. Ik hoorde ook steeds meer foeilelijk opgenomen muziek langskomen. Geluidskwaliteit leek eigenlijk alleen nog belangrijk voor een kleine niche van audiofiele snobs. Het kan overigens zo zijn dat ik tot die laatste categorie behoor.

Het beoordelen van geluidskwaliteit is een behoorlijk subjectief gebeuren. Immers er zijn zoveel factoren die een rol spelen bij het luisteren naar muziek. Dat geldt niet alleen voor de opname, maar ook voor de apparatuur waarmee en de ruimte waarin je luistert en niet te vergeten je eigen gesteldheid. Dat laatste moet zeker niet onderschat worden. Ik hoor zelf bijvoorbeeld 's-ochtends heel anders dan 's-avonds. En er is ook een groot verschil tussen wat ik hoor als ik vermoeid of uitgerust ben. Je luistert eigenlijk zelden muziek onder de ideale omstandigheden.

Maar er zijn absoluut hoorbare verschillen tussen de verschillende afspeelversies van dezelfde muziek. Maak bijvoorbeeld zelf eens een rip van Pink Floyd's 'Wish You Were Here'. De invallende basgitaar van Waters na de legendarische intro van Gilmour en Wright klinkt bij een 128k rip blubberig en vaag terwijl dezelfde bas bij 320k mooi strak klinkt. Bij klassieke muziek zijn de verschillen trouwens nog beter hoorbaar. Dus het loont echt wel om al je muziek bij 320k kwaliteit te rippen. Maar het kan dus nog beter.
Als je het nog mooier wilt horen dan die 320k dan kom je dus in de wereld van de audiofielen terecht.

Dankzij die subjectiviteit wordt er ook een ongelofelijke hoeveelheid onzin verkocht in de media (en in de winkels). Over kabeltjes, over buizen, over de warmte van vinyl. Laten we bijvoorbeeld eens stoppen met het ophemelen van vinyl. Het is weliswaar weer onwijs hip om met een echte LP over straat te lopen maar hou alsjeblieft op over het beter klinken van een LP. Het aantal gelijkhebbers onder de audiofielen is trouwens ontelbaar. Wellicht pas ik ook in de categorie gelijkhebbers.

Al het hierboven genoemde kom je tegen in de eerste recensies van de Pono. De ene recencent vindt de Pono dure bullshit. De ander vindt de geluidswaliteit hemels. Maar nogmaals, ik ben heel benieuwd. Alleen al omdat m'n eigen draagbare audio-apparaat, een iPod Classic uit 2008 binnenkort wel de geest zal geven.
Grappig trouwens dat ik in de digitale onderwereld de eerste illegale kopieën van dure en grote Pono-bestanden al weer langs zag komen. Ik kan niet wachten. Kom maar op met je Pono, ik wil het wel eens horen! Helaas is het nog lang geen Vaderdag.